معناي نام ''فاطمه''

هموطن-روايات گوناگوني در مورد نامگذاري آن حضرت به اين نام مبارک نقل شده است که ما پيش از ترسيم اين روايات خاطر نشان مي سازيم که؛ نام مقدّس فاطمه از واژه «فطم» که به معناي بريدن و جدا کردن است، برگرفته شده است. بر اين اساس هنگامي که گفته مي شود:
«فطمتِ الامُ طفلها» و يا «فطمت الحبل» به اين معناست که مادر، کودک خويش را از شير برگرفت و يا ريسمان بريده شد.


علاّمه مجلسي در اين مورد مي گويد:
چه بسيار که اسم فاعل به مفهوم اسم مفعول مي آيد. براي نمونه: «سرٌّ کاتم» و «مکانٌ عامر» که به مفهوم مکتوم و معمور، يعني پوشيده داشته شده و آباد شده، آمده است. همان گونه که در قرآن شريف نيز: في عيشة راضية» به معناي «في عيشة مرضية» آمده است.
و اينک برخي از روايات پيرامون اين نام مقدّس:
پيروان او از آتش در امان داشته شده اند
ششمين امام نور از پدران گرانمايه اش و آنان از پيامبر گرامي آورده اند که فرمود:
ان جبرئيل قال له: ... سُمّيت فاطمة، في الارض، [لانها] فطمت شيعتها من النار. (1)
فرشته وحي براي او پيام آورد که: اين دخت گرانمايه در زمين، «فاطمه» نامگذاري شد، چرا که پيروان راستين او از آتش دوزخ در امان داشته شده اند. خدا، او و پيروانش را از آتش در امان داشته است
هشتمين امام نور از پدران گرانقدرش و آنان از پيامبر آورده اند که فرمود:
يا فاطمة أتدرين لمَ سُمّيتِ فاطمة؟ فاطمه جان! مي داني چرا به اين نام، نامگذاري شده اي؟
قال علي عليه السلام: لمَ سُمّيتِ؟ اميرمومنان پرسيد: چرا؟
قال: لانها فطمت هي و شيعتها من النار.(2) فرمود: بدان دليل که او و پيروان راستين اش از آتش دوزخ در امان داشته شده اند.
و نيز فرمود:
سمّيت فاطمة لان الله فطمها و ذريّتها من النار، من لقي الله منهم بالتوحيد و الايمان بما جئت به(3)؛ او فاطمه ناميده شده چرا که خداي جهان آفرين او و هر کدام از نسل پاکش که خداي را با توحيدگرايي و ايمان به آنچه من آورده ام، ديدار کند، همه را، از آتش در امان داشته است.
و نيز از پيامبر آورده اند که فرمود:
انّما سمّيت ابنتي فاطمة، لان الله فطمها و ذرّيتها و محبّيها عن النار(4) ؛ دخترم فاطمه تنها بدين جهت به اين نام مقدّس ناميده شد که خدا او و نسل پاک و دوستداران واقعي اش را از آتش دوزخ در امان داشت.
و نيز از پنجمين امام نور آورده اند که فرمود:
در روز رستاخيز فاطمه عليهاالسلام بر نزديک در دوزخ مي ايستد و نيايش گرانه رو به آسمان مي گويد:
الهي و سيدي، سمّيتني فاطمة، ... (5)
خداي من! سالار من! شما نام مرا فاطمه برگزيدي و به مهر خويش مرا و دوستداران نسل مرا از آتش در امان داشتي. بار خدايا! وعده تو حقّ است و تويي که در وعده هايت تخلّف نمي ورزي.
از جانب خدا ندا مي رسد که:
هان اي فاطمه! درست گفتي، من تو را بدين نام نامگذاري کردم و تو و دوستداران تو و نسل تو را که ولايت تو و نسل تو را داشته باشند، همه را از آتش دوزخ در امان داشته ام. درست مي گويي، وعده ام حقّ است و من در وعده هاي خويش تخلّف نمي ورزم ... .
او را از هر ناپسندي در امان داشت
از امام صادق عليه السلام روايت است که فرمود:
آيا مي دانيد مفهوم واژه «فاطمه» چيست؟
يکي از شاگردان آن حضرت مي گويد، گفتم: سرورم شما بفرماييد چيست؟ فرمود: يعني او از بدي ها و ناپسندي ها جدا شده است.
آنگاه فرمود: اگر اميرمومنان با او پيمان زندگي مشترک امضاء نمي کرد، از آدم گرفته تا روز رستاخيز، در کران تا کران زمين، همتا و همشأني براي او پيدا نمي شد.
گفتني است که اين روايت را گروهي از دانشمندان و محدّثان اهل تسنّن از جمله: «ابن شيرويه ديلمي» از «امّ سلمه»، آن بانوي با شخصيّت آورده است که مي گويد: «پيامبر فرمود: اگر خدا علي را نيافريده بود، براي «فاطمه» همشأني نبود.»
اين مطلب را خوارزمي در کتاب «مقتل الحسين» ، ترمذي در کتاب «مناقب»، مناوي در «کنوز الحقايق»
و قندوزي در «ينابيع المودّة» از «امّ سلمه» و از «عبّاس» عموي پيامبر روايت کرده اند.
برکت شناخت او
از ششمين امام نور آورده اند که:
دخت فرزانه پيامبر فاطمه عليها السلام، بدان دليل به اين نام مبارک ناميده شد که آفرينش از شناخت و معرفت او برگرفته شده است. (6)
و انّما سُمّيت فاطمه لأن الخلق فطموا عن معرفتها. (7)
امتياز او بر ديگران
از پنجمين امام نور حضرت باقر عليه السلام آورده اند که فرمود:
آنگاه که فاطمه عليها السلام ولادت يافت، خداوند به فرشته اي وحي فرمود که نام «فاطمه» را بر زبان پيامبر جاري سازد. از اين رو پيامبر گرامي به خواست خدا نام گرانمايه او را «فاطمه» نهاد. سپس خدا به آن بانوي با فضيلت فرمود: من به وسيله دانش و بينش، تو را از ديگر بندگان جدا ساخته و بر همه آنان برتري بخشيدم و تو را پاک و پاکيزه ساختم.
آنگاه امام باقر عليه السلام فرمود:
به خداي سوگند که خدا اين بانوي گرانمايه را به وسيله دانش و بينش از ديگران ممتاز ساخت و از همان عالم «ذر» او را پاک و پاکيزه قرار داد.